Ελένη, Έξοδος

Ευριπίδη, Ελένη (412 π.Χ.), Έξοδος, στ. 1653 - 1870 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 

 Η αγγελική ρήση 
 Αντίδραση Θεοκλύμενου 
 Ο «από µηχανής θεός» 
 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ 

 ● Η λειτουργία της αγγελική ρήσης: 
- η τραγωδία = πράξη «τελεία», άρα δε θα πρέπει να µείνουν εκκρεµότητες και απορίες στους θεατές 
- ρόλος των αγγγελιαφόρων: η µεταφορά ειδήσεων για γεγονότα που συνέβησαν εκτός σκηνικού χώρου (ή αυτοκτονιών / φόνων που δεν αναπαριστώνται ποτέ επί σκηνής) 
● «Από µηχανής θεός»: το σχέδιο έχει ευοδωθεί, η µόνη εκκρεµότητα που υπάρχει είναι η σωτηρία της Θεονόης, το ρόλο αυτό εξυπηρετεί η εμφάνιση των Διόσκουρων - πολλαπλή η λειτουργία τους (σωτηρία Θεονόης – θεϊκό δίκαιο – αποθέωση Ελένης – «αιτιολογικοί µύθοι») 

ΙΔΕΕΣ 

Η έννοια του δικαίου: 
- η παρέµβαση του δούλου και η έντονη αντιπαράθεσή του µε το Θεοκλύµενο: το δίκαιο του ισχυρότερου vs το «ηθικό» ή το «νοµικό» δίκαιο 
- τόσο η παρέµβαση των ∆ιόσκουρων («η Θεονόη φρόνιµα έχει πράξει» – αποθέωση Ελένης) και η υποταγή του Θεοκλύµενου στη βούληση των θεών όσο και η έκβαση του δράµατος (σωτηρία των ηρώων) εδραιώνουν το δίκαιο που τελικά προβάλλει το ίδιο το έργο 
Η δυνατότητα του ανθρώπου να καθορίσει τη µοίρα του: 
- ο άνθρωπος θύμα των θεών, αλλά και επινοεί την απόδραση και τη σωτηρία του: η δυνατότητα των ηρώων να επηρεάσουν την έκβαση των πραγµάτων (το σχέδιο έχει τελικά ευοδωθεί χάρη στη δράση των ηρώων και όχι στην παρέµβαση των Διόσκουρων – ανάδειξη του ανθρώπου ως καθοριστικού παράγοντα της εξέλιξης των πραγµάτων) - η στάση του ανθρώπου απέναντι στη θέληση των θεών (αντίδραση του Θεοκλύµενου, τα λόγια των ∆ιόσκουρων) 
Οι Έλληνες ανώτεροι από τους βαρβάρους;
- στερεότυπη αντίληψη: αφήγηση του Aγγελιαφόρου - όροι της µάχης (οπλισµένοι Έλληνες – σχεδόν άοπλοι βάρβαροι) - αμφισβήτηση: η σκληρότητα που επιδεικνύουν οι Έλληνες (προσφωνήσεις Μενέλαου και Ελένης, η περιγραφή της µάχης) 
 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ

 Ήθος Θεοκλύμενου: η δράση του Θεοκλύµενου εξελίσσεται σε τρεις φάσεις: Θεοκλύµενος-Αγγελιαφόρος, Θεοκλύµενος- Υπηρέτης, Θεοκλύµενος-Διόσκουροι. Η συµπεριφορά του διαφοροποιείται κάθε φορά (ειρωνεία στην αναγγελία της είδησης, εκφοβισµός του Υπηρέτη, υποταγή / πλήρης αποδοχή της βούλησης των Διόσκουρων) - ο Θεοκλύµενος αφελής ή εξαπατηµένος; 
Ο Αιγύπτιος ναύτης-αγγελιαφόρος: τυπικό πρόσωπο µε συγκεκριµένα χαρακτηριστικά: ρόλος δευτερεύων, ανώνυµος, ανήκει σε κατώτερη κοινωνική τάξη φλύαρος, εκφέρει λόγο εκτενή, µεγάλες σε έκταση περιγραφές, λεπτοµέρειες που δεν είναι απαραίτητες.
 
Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος