Ευριπίδη Ελένη, Επεισόδιο 3ο

Ευριπίδη, Ελένη (412 π.Χ.), Γ΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ, 1η Σκηνή (1286-1304)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 

- Είσοδος του Θεοκλύμενου 
- Οι φόβοι του 
 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 

Ήθος Θεοκλύμενου 
- αυταρχικός, αλαζόνας μονάρχης 
- η μεγαλόπρεπη εμφάνισή του έρχεται σε αντίθεση με την αφέλειά του 
- φαινοµενικά ευσεβής (προς το µνήµα του πατέρα του ≠ δεν εκτελεί την επιθυµία του να δοθεί η Ελένη στο σύζυγό της) 
- σκληρός (αποφασισμένος να παραµείνει η Ελένη στην Αίγυπτο, απειλητικός προς τους Έλληνες) 
- βιαστικός στις κρίσεις του (εμμονή - πάθος για την Ελένη, φόβος ότι θα τη χάσει) 
 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ 

Τραγική ειρωνεία: οι θεατές γνωρίζουν τι συμβαίνει, ενώ ο Θεοκλύμενος δεν γνωρίζει
Στοιχεία όψης: πολυτελής ενδυμασία Θεοκλύμενου - ακόλουθοι, δούλοι - σύνεργα κυνηγιού και σκυλιά
 

Ευριπίδη, Ελένη (412 π.Χ.), Γ΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ, 2η Σκηνή (1305-1424)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 

 H εξύφανση του δόλου 
 H εξαπάτηση του Θεοκλύμενου: 
Το πένθος της Ελένης: 
- Πώς ερμηνεύει το πένθος ο Θεοκλύμενος; 
- Ποιες πληροφορίες του δίνει η Ελένη; 
- Ποιες είναι οι επιφυλάξεις του Θεοκλύμενου; 
- Πώς της αμβλύνει η Ελένη; 
Η ψεύτικη υπόσχεση και το αίτημα της Ελένης: 
- Πώς η Ελένη εξασφαλίζει την ευνοϊκή στάση του Θεοκλύμενου; 
- Τι του ζητά; Ποιες είναι οι πρώτες αντιδράσεις του; 
Η συμβολή του Μενέλαου στο δόλο: 
- Τι ζητά ο Μενέλαος από τον Θεοκλύμενο; 
Εφαρμογή σχεδίου Ελένης – υπεροχή της Ελένης στα δρώμενα 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ 

Στοιχεία όψης: Η εμφάνιση της Ελένης (κομμένα μαλλιά, μαύρα ρούχα, δακρυσμένα μάτια, κλπ) 
Τραγική ειρωνεία: Η προθυμία του Θεοκλύμενου να βοηθήσει το μεταμφιεσμένο Μενέλαο και να διευκολύνει τις ταφικές τελετές, προκειμένου να πραγματοποιηθεί ο γάμος τους με την Ελένη, φέρνει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα 
Στιχομυθία: η Ελένη µε εντυπωσιακή επινοητικότητα διαλέγεται µε το Θεοκλύµενο: σε επίπεδο λόγου παρακολουθούµε µια καλοστημένη µηχανή, που δεν αφήνει αναπάντητη καµιά ερώτηση του Θεοκλύµενου 
Δίσηµοι λόγοι (παιχνίδι της αµφισηµίας): ποιο είναι το πραγµατικό τους περιεχόµενο και πώς τους προσλαµβάνει ο Θεοκλύµενος; Πώς εκφέρονται από τους υποκριτές και ποιες είναι οι επιπτώσεις στο συναισθηµατικό κλίµα της σκηνής; (στο επεισόδιο αυτό υπάρχει το κωμικό στοιχείο περισσότερο από οπουδήποτε αλλού) 
 

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 

Εκδηλώσεις πένθους 
- Κομμένα μαλλιά, μαύρα ρούχα, δακρυσμένα μάτια, κλπ. 
- Ταφικές τελετές 
- Αναίμακτες προσφορές (καρποί, φρούτα, σπονδές) και αιματηρές θυσίες ζώων
- Το τέλος του Μενέλαου χαρακτηρίζεται «φρικτό» (1329) γιατί δεν του αποδόθηκαν οι ταφικές τελετές. 
- "Γρήγορο πλοίο φοινικικό": Τα πλοία των Φοινίκων ήταν φημισμένα για την ταχύτητά τους 
- Ο αγγελιοφόρος καλών ειδήσεων αμοίβεται (Ο Θεοκλύμενος υπόσχεται στο Μενέλαο βοήθεια γιατί του έφερε καλή είδηση)
 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 

Τρόποι εξαπάτησης του Θεοκλύμενου Από την Ελένη: εξωτερική εµφάνιση (αλλαγή της Ελένης), προσποιητή λύπη και αποδοχή των προτάσεών του - επίκληση στο συναίσθηµα. 
Από το Μενέλαο: υποκρισία, υποταγή, ο ρακένδυτος Μενέλαος εµφανίζεται ως ναυαγός, που ζητάει τη βοήθεια του ξένου βασιλιά για να τελέσει τα λατρευτικά έθιμα - αξιοποίηση του φαίνεσθαι. 
Ήθος Θεοκλύμενου: σε κάποιο βαθμό ανταποκρίνεται και σε κάποιο βαθμό ανατρέπει τις προσδοκίες του αναγνώστη. Η εικόνα του διαφοροποιείται: ο αυταρχικός ηγέτης γίνεται άλλοτε ο µεγαλόψυχος άρχοντας κι άλλοτε παιχνίδι στα χέρια του Μενέλαου και της Ελένης. Από εµπόδιο γίνεται, εν αγνοία του, σύµµαχος των ηρώων στο σχέδιο απόδρασης. Αφελής και εύπιστος ή δύσπιστος; 
Ήθος Ελένης: Υπεροχή της Ελένης σε σχέση με τους Μενέλαο – Θεοκλύμενο (ειρωνική µέθοδος). «Συγχώνευση» των δυο µορφών της Eλένης (Ελένη της παράδοσης – καινή Ελένη): η «αληθινή» Eλένη αρχίζει να υιοθετεί χαρακτηριστικά, τα οποία κανονικά ανήκουν στο –κάθε άλλο παρά αθώο– είδωλο. Η ταυτότητά της σύνθεση αντιθέσεων (αθωότητας και ενοχής, προδοσίας/ παραπλάνησης και πίστης).
 
Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος