Ευρώπη

 

ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ 

Οι μεγάλοι πόλεμοι που ξεκίνησαν από την Ευρώπη, με αποκορύφωμα το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με τα καταστροφικά του αποτελέσματα, δημιούργησαν έντονο προβληματισμό στους λαούς της Ευρώπης: πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί ένας παρόμοιος πόλεμος στο μέλλον; Η ενότητα θεωρήθηκε από πολλούς ως η μοναδική διαφυγή από ακραίες μορφές εθνικισμού, που είχαν καταστρέψει την ήπειρο. Έξι κράτη πήραν την πρωτοβουλία για τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής κοινότητας το 1952. 
Οι βασικές αρχές της κίνησης αυτής ήταν οι εξής: 
 Ο τερματισμός των διενέξεων στην Ευρώπη, η ειρηνική συνύπαρξη των Ευρωπαϊκών κρατών και η διασφάλιση της παγκόσμιας τάξης και ασφάλειας. 
 Η διατήρηση της διαφορετικότητας των λαών. 
 Η κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η ενίσχυση και εδραίωση της δημοκρατίας, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της νομιμότητας και της λαϊκής κυριαρχίας. 
 Η υλική ευημερία, η οικονομική συνοχή των κρατών, η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος. 
 Η προσήλωση στις αρχές της συνεργασίας και της αμοιβαίας κατανόησης. 
 
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ περιλαμβάνουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. 
Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (Ε.Ο.Κ.) θεμελιώθηκε με τη συνθήκη της Ρώμης (1957), με βάση τη συνθήκη του Μάαστριχτ, ενώ μετεξελίχθηκε σε Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) από το 1993. Στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης εισήγαγε ενιαίο νόμισμα, το ευρώ, που έχει υιοθετηθεί από δεκαεπτά κράτη μέλη μέχρι σήμερα. Η Ελλάδα μετέχει επίσημα στην Ε.Ο.Κ. από το 1981 και το ευρώ αποτελεί επίσημο νόμισμα της χώρας από το 2001. Οι πολίτες των κρατών μελών της ΕΕ είναι παράλληλα και πολίτες της Ένωσης: μπορούν, μεταξύ άλλων, να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφός των κρατών μελών, να εκλέγουν και να εκλέγονται μια φορά κάθε πέντε έτη στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως και στις δημοτικές εκλογές του τόπου κατοικίας τους. Παράλληλα ο έλεγχος διαβατηρίων στα περισσότερα εσωτερικά σύνορα καταργήθηκε με τη Συμφωνία του Σένγκεν. 

Α. Θετικά 

Μέχρι σήμερα έχουν σημειωθεί σε αρκετά ικανοποιητικό βαθμό οι ακόλουθες επιτυχίες: 
 Η ενοποίηση ενός γεωγραφικού χώρου (παγίωση συνόρων). 
 Εδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος, κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ενός κοινοτικού δικαίου και αντίστοιχων θεσμικών οργάνων. 
 Η οικονομική βοήθεια των ασθενέστερων οικονομικά μελών μέσα από τα ταμεία συνοχής. 
 Γόνιμες πολιτιστικές ανταλλαγές, περιορισμός των εθνικών προκαταλήψεων, συνύπαρξη και συνεργασία μεταξύ των λαών της Ευρώπης. 
 Η ανάληψη διπλωματικών πρωτοβουλιών σε διεθνές επίπεδο. 
 Κατασκευή έργων υποδομής με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών κονδυλίων, άνοδος του βιοτικού επιπέδου
 Ελεύθερη διακίνηση προσώπων και κεφαλαίων. Διαμορφώνεται μια τεράστια εσωτερική αγορά, με ενιαίο νόμισμα, που βοηθά στις μετακινήσεις, στον τουρισμό και στο εμπόριο.
 Η διαμόρφωση ενός κοινού ευρωπαϊκού πολιτισμού και μιας ευρωπαϊκής συνείδησης.

Β. Αρνητικά 

Υπάρχουν όμως προβλήματα και προκλήσεις που καλείται η Ε.Ε. να αντιμετωπίσει. Αυτά είναι τα εξής: 
 Ανισότητες ανάμεσα στον πλούσιο βορρά και στο φτωχό νότο. 
 Η διάσπαση της πολιτικής, κυρίως της εξωτερικής: δεν υπάρχει ενιαία πολιτική, γεγονός που μειώνει τη δυνατότητα για ουσιαστικές παρεμβάσεις της ΕΕ στην παγκόσμια σκηνή. 
 Ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας, αφού οι πολίτες απομακρύνονται ολοένα και περισσότερο από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Επίσης η επικράτηση γραφειοκρατικών μηχανισμών εντείνει τη διαφθορά. 
 Η υπονόμευση του κοινωνικού χαρακτήρα της Ε.Ε. Αυτό για παράδειγμα, διαπιστώνεται από την έξαρση της ανεργίας και τη φτώχεια: Η διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής κοινωνίας ιδιαίτερα ανταγωνιστικής, κυρίως σε ζητήματα εργασιακά, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας, την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας και τον κίνδυνο περιθωριοποίησης των ομάδων που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες απαιτήσεις. 
 Η ενίσχυση εθνικιστικών και ρατσιστικών τάσεων και η αδυναμία ουσιαστικής αντιμετώπισης των του όγκου των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών που επιφέρει τον αποκλεισμό και προκαλεί φαινόμενα εγκληματικότητας. 
 Ο κίνδυνος της ευρωπαϊκής ομοιομορφίας και της αλλοίωσης της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας και της εθνικής ταυτότητας των λαών. 
 Η υπονόμευση των εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων των λαών. Η επιβολή αποφάσεων που υπαγορεύονται από τα συμφέροντα των ισχυρότερων ευρωπαϊκών κρατών και οι οποίες επιφέρουν ανισότητες και κρίση στη δημοκρατία. 
 

Προϋποθέσεις 

Βασικό ζητούμενο είναι η διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και της πολιτιστικής φυσιογνωμίας κάθε λαού. Κάθε λαός οφείλει να μελετά και να προστατεύει την παράδοσή του, ώστε να μην αφομοιώνεται πολιτιστικά και να προσφέρει το δικό του ιδιαίτερο τόνο στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. 
Προτάσεις αντιμετώπισης των προβλημάτων 
 Αμοιβαία συνεργασία και γόνιμος διάλογος. 
 Η Ευρώπη έχει χρέος να γίνει Ευρώπη της κοινωνικής πολιτικής και δικαιοσύνης. Δεν πρέπει να ξεχνά τις πρωταρχικές της αξίες, που είναι ο ανθρωπισμός, ο διάλογος, η δημοκρατία, και το βασικό στόχο που θα πρέπει να είναι η ευημερία των πολιτών.
 Υποχώρηση των επί μέρους εθνικών συμφερόντων, Ισοτιμία των κρατών-μελών και ουσιαστική οικονομική ενίσχυση των ασθενέστερων μελών.
 Ουσιαστική και αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύγχρονων φλέγοντων ζητημάτων, όπως το μεταναστευτικό - προσφυγικό και η τρομοκρατία.
 Ενιαία εξωτερική πολιτική, που θα καταστήσει την Ε.Ε. ισχυρό παράγοντα σε παγκόσμιο επίπεδο, με απώτερους στόχους την περιβαλλοντική αναβάθμιση, την ειρήνη, την ισοκατανομή του πλούτου. 
 Σεβασμός στις ιδιαιτερότητες των λαών και διαφύλαξη της ταυτότητάς τους. 
 Διαφάνεια στους θεσμούς, απλοποίηση της γραφειοκρατίας, δυνατότητα ευκολότερης πρόσβασης των πολιτών στα ευρωπαϊκά όργανα και υπηρεσίες, καλύτερη ενημέρωση. 

Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση 

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η παιδεία έχει σημαντικό ρόλο στην καλύτερη προετοιμασία των νέων απέναντι στη νέα πραγματικότητα. 
Το ευρωπαϊκό σχολείο: 
 Θα προσφέρει τις απαραίτητες γνώσεις στο μαθητή για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τη δομή και τη λειτουργία τους, την ιστορία και τον πολιτισμό των ευρωπαϊκών λαών. 
 Θα καλλιεργεί αξίες που βοηθούν στην αντιμετώπιση του ρατσισμού και του εθνικισμού, και αναπτύσσουν τη διάθεση για συνεργασία (σεβασμός του διαφορετικού, διάλογος, ισότητα). 
 Θα ενισχύει πρωτοβουλίες συνεργασίας με μαθητές άλλων κρατών, είτε εξ αποστάσεως, με τη χρήση της τεχνολογίας πχ. προγράμματα e-tweening, είτε με ανταλλαγές επισκέψεων πχ. πρόγραμμα Erasmus, με στόχο την ανταλλαγή ιδεών, την ανάληψη κοινής δράσης, την προβολή του πολιτισμού κλπ. 
 Οφείλει να βελτιώνει το μορφωτικό επίπεδο των μαθητών και να τους προσφέρει τα κατάλληλα εφόδια που θα τους βοηθήσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο (γλωσσομάθεια, νέες τεχνολογίες). 
 Είναι σημαντικό να οδηγήσει τους μαθητές στην εξοικείωση με την εθνική παράδοση και τον πολιτισμό, προκειμένου να συνειδητοποιήσουν την αξία των ιδιαίτερων πολιτισμικών χαρακτηριστικών τους, αλλά και να καταδείξει τα στοιχεία εκείνα που συνδιαμορφώνουν την κοινή ευρωπαϊκή παράδοση.
 
Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος