Ρατσισμός

 

Ορισμός 

Ρατσισμός ονομάζεται η διάκριση σε βάρος ατόμων ή κοινωνικών ομάδων με βάση τα φυλετικά ή και πολιτισμικά τους χαρακτηριστικά, η ανάπτυξη αισθήματος υπεροχής και ανωτερότητας απέναντί τους. 
Διακρίνεται σε: 
- Φυλετικό: διακρίσεις βασισμένες στη διαφορετικότητα του χρώματος ή εναντίον άλλων φυλών (π.χ. προς τους Εβραίους). 
- Εθνικό: αίσθηση της υπεροχής ενός έθνους έναντι των άλλων (εθνικισμός). 
- Κοινωνικό: διακρίσεις βασισμένες σε πολιτικές, ιδεολογικές, πνευματικές, οικονομικές, πολιτιστικές διαφορές, διακρίσεις σε βάρος των γυναικών (σεξισμός), των ατόμων με αναπηρία κλπ. 

Αίτια 

Πνευματικά 
- Υιοθέτηση ρατσιστικών αντιλήψεων και στερεοτύπων στο πλαίσιο της κοινωνικοποίησης (π.χ. από την οικογένεια). 
- Τα ΜΜΕ, έντυπα και ηλεκτρονικά, παρουσιάζουν τη συμπεριφορά μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων με τέτοιο τρόπο ώστε να διαιωνίζονται τα στερεότυπα (πχ. οι Αλβανοί και οι Τσιγγάνοι παρουσιάζονται ως κακοποιοί). 
- Η περιορισμένη γνώση εμποδίζει τη σωστή κρίση για τους άλλους και δημιουργεί προκατάληψη. 
- Η έλλειψη ουσιαστικής αλλά κυρίως ανθρωπιστικής παιδείας επιτρέπει την καλλιέργεια φανατισμού και ρατσισμού σε βάρος άλλων. 
 
Ψυχολογικά 
- Σύμπλεγμα ανωτερότητας και προσωπικής υπεροχής. 
- Η χαμηλή αυτοεκτίμηση οδηγεί στην υποβάθμιση των άλλων (σύμπλεγμα κατωτερότητας): Αυτός που υποφέρει αισθάνεται λιγότερο τη δυστυχία του, όταν μπορεί να νιώθει ανώτερος από κάποιον άλλο. 
- Η αναζήτηση «εξιλαστήριου θύματος»: όταν έχουμε ένα πρόβλημα του οποίου τα αίτια είναι βαθιά και πολύπλοκα και αδυνατούμε να τα κατανοήσουμε, ψάχνουμε να βρούμε κάποιον για να του αποδώσουμε την ευθύνη (πχ. για την ανεργία "ευθύνονται οι ξένοι που πέρνουν τις δουλειές"). 
- Ένστικτο εδαφικότητας: Όσο πιο ασφυκτικός ο χώρος τόσο μεγαλύτερη η επιθετικότητα. Ο άλλος αντιμετωπίζεται ως εχθρός, που διεκδικεί το χώρο σου. Έτσι ορθώνονται σύνορα και γεννιέται η έχθρα για τον ξένο. 
 
Κοινωνικά 
- Οι κοινωνίες που αναπτύσσουν κοινωνικό ρατσισμό είναι εξισωτικές, δηλαδή είναι κοινωνίες που απορρίπτουν τις διαφορές μεταξύ των ατόμων. 
- Ο εκμεταλλευτικός χαρακτήρας των κοινωνιών: Η ύπαρξη μιας μειονότητας σε μια κοινωνία συνεπάγεται την ύπαρξη μιας αντίστοιχης κυρίαρχης ομάδας που απολαμβάνει μια ανώτερη θέση και μεγαλύτερα προνόμια.
- Στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές κοινωνίες, η συνύπαρξη πλειοψηφιών και μειοψηφιών ευνοεί τα φαινόμενα του ρατσισμού, καθώς υπάρχει δυσκολία στην αποδοχή του διαφορετικού και αναπτύσσεται αίσθημα ξενοφοβίας 
- Η αποξένωση του ανθρώπου από τον άνθρωπο προκαλεί φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας που καταστρέφουν την κοινωνική συνείδηση. 
 
Οικονομικά 
- Ο ανταγωνισμός μεταξύ κοινωνικών ομάδων στη διεκδίκηση θέσεων εργασίας, οικονομικού οφέλους και αγαθών.
- Η οικονομική εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο «δικαιολογείται» με την υποτίμηση του εκμεταλλευόμενου (πχ. έτσι δικαιολογούνταν το δουλεμπόριο της "κατώτερης" φυλής των μαύρων).
 
Πολιτικά 
- Φιλόδοξοι ηγέτες, προκειμένου να ικανοποιήσουν τα σχέδιά τους, παρασύρουν το λαό σε επικίνδυνες ρατσιστικές αντιλήψεις (πχ ναζιστική ιδεολογία). 
- Ο ρατσισμός χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να αποπροσανατολιστεί ο λαός από σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Αντί να αναζητηθούν οι αιτίες στην πολιτική που ακολουθείται, αποδίδονται στην ύπαρξη των ξένων. 

Συνέπειες 

- Επικράτηση του δίκαιου του ισχυρότερου, εκμετάλλευση των αδυνάτων από τους δυνατούς κοινωνική ανισότητα. 
- Διογκώνονται τα ήδη υπάρχοντα προβλήματα, οι άνθρωποι διαχωρίζονται σε προνομιούχους και μη, με ανάλογες συνέπειες στη μόρφωση, και στην επαγγελματική σταδιοδρομία. 
- Καλλιέργεια ανταγωνιστικού πνεύματος και εμφάνιση κοινωνικών προβλημάτων (βία, τρομοκρατία, εγκληματικότητα, πόλεμοι). 
- Φόβος και ανασφάλεια στο κοινωνικό σύνολο για τα φαινόμενα βίας που προκαλεί ο ρατσισμός. 
- Εμφάνιση ομάδων κοινωνικού περιθωρίου, δημιουργούνται συνθήκες «γκέτο» για πολλές κοινωνικές ομάδες και άθλιες συνθήκες διαβίωσης. 
- Αίσθημα αδικίας, μειονεξίας όσων αντιμετωπίζονται ρατσιστικά. 
- Αβεβαιότητα και ανασφάλεια για τα θύματα, που οδηγούν στο άγχος και στην απαισιοδοξία. 
- Επιθετικότητα, θυμός όσων έχουν υποστεί το ρατσισμό, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε εγκληματική συμπεριφορά (αναπαραγωγή της βίας).

Τρόποι αντιμετώπισης 

Άτομο 
- Ευαισθητοποίηση – κατανόηση, ανεκτικότητα, σεβασμός στο διαφορετικό, αλληλεγγύη
- Αυτοκριτική για να οδηγηθούμε στην αυτογνωσία, να συνειδητοποιήσουμε τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που φέρουμε για τους άλλους, ώστε να μπορέσουμε στη συνέχεια να τα ανατρέψουμε. 
Οικογένεια 
- Καλλιέργεια σεβασμού προς το διαφορετικό, μετάδοση αξιών και υψηλού ήθους μέσα από διάλογο. 
- Προσωπικό παράδειγμα γονέων με υπεύθυνη ανθρωπιστική συμπεριφορά και κοινωνική συνείδηση, γιατί τα παιδιά μιμούνται τη στάση των γονέων. 
Σχολείο 
- Ανθρωπιστική παιδεία, διάπλαση δημοκρατικών προσωπικοτήτων με ανεκτικότητα στο διαφορετικό. 
- Πολιτιστικές εκδηλώσεις στο σχολείο με θέμα την υγιή αντιμετώπιση των προσφύγων και των μεταναστών και την καταπολέμηση του ρατσισμού. 
ΜΜΕ 
- Εκπομπές με αντιρατσιστικό περιεχόμενο. 
- Συζητήσεις με πνευματικούς ανθρώπους για το νοσηρό αυτό φαινόμενο. 
- Ποιοτικός έλεγχος των εκπομπών και ψύχραιμη ενημέρωση, ώστε να μη διογκώνονται γεγονότα και να μην καλλιεργείται πνεύμα ξενοφοβίας και ρατσισμού. Κράτος 

- Σχεδιασμόςμεταναστευτικής πολιτικής, μέτρα και υποδομές για την οργανωμένη υποδοχή και ένταξη των ξένων σε ένα κράτος δικαίου με εφαρμογή των κανόνων. 

- Ενίσχυση του κράτους πρόνοιας – ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε: παιδεία, περίθαλψη, ασφάλιση, εργασία. 

- Ίσες ευκαιρίες για συμμετοχή των όλων των πολιτών στα κοινά.

 

 

Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος

ΤΑΞΙΔΙ ΦΥΓΗΣ

 
Παίξε το παιχνίδι!