Κ.Π.Καβάφης

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Ο Κ. Π. Καβάφης είναι ένας από τους σημαντικότερους Νεοέλληνες ποιητές με παγκόσμια αναγνώριση. Έζησε σχεδόν όλη του τη ζωή στην Αλεξάνδρεια, μια πόλη με σημαντικό ιστορικό παρελθόν, το γεγονός που ξύπνησε από πολύ νωρίς μέσα του έντονο ενδιαφέρον για την ιστορία, η οποία υπήρξε βασική πηγή της έμπνευσής του. Στην αρχή της καλλιτεχνικής του δημιουργίας επηρεάστηκε από το ρομαντισμό και το συμβολισμό, από τις αρχές όμως του 20ου αιώνα περνά στο ρεαλισμό, που διαμορφώνει τελικά το προσωπικό και έντονα βιωματικό ύφος του. 
Μπορούμε να εντάξουμε τα ποιήματα του σε τρεις κατηγορίες: Ιστορικά – Φιλοσοφικά – Ηδονικά (ή Αισθησιακά). 
- Τα περισσότερα ιστορικά ποιήματά του αναφέρονται στην ελληνιστική περίοδο, αρκετά αναφέρονται στην ελληνορωμαϊκή εποχή και κάποια στη βυζαντινή. Το ενδιαφέρον του ποιητή κερδίζουν κυρίως οι μεταβατικές περίοδοι της Ιστορίας, όταν ένας κόσμος οδηγείται στο τέλος κι ένας νέος διαφαίνεται. Κεντρική θέση σ’ αυτά παίζει η Αλεξάνδρεια, η αγαπημένη πόλη του ποιητή. Τα ιστορικά γεγονότα αποτελούν απλά την αφορμή για να εκφράσει ο ποιητής την κοσμοθεωρία του και να αποκαλύψει αναλογίες προς τη σύγχρονή του πραγματικότητα. Τα ιστορικά πρόσωπα στα ποιήματά του άλλοτε είναι πραγματικά και άλλοτε φανταστικά (στα ψευδοϊστορικά του ποιήματα).
- Στα φιλοσοφικά (ή διδακτικά) ποιήματα ο ποιητής διατυπώνει σκέψεις για τη ζωή και τη μοίρα του ανθρώπου, την ποίηση, την τέχνη. Τον απασχολεί κυρίως η τραγικότητα της ανθρώπινης μοίρας, η φθορά, η ήττα. Σε αυτά αντιπαραθέτει μια στάση ζωής που χαρακτηρίζεται από γενναιότητα, ειλικρίνεια, προσήλωση σε αξίες και αξιοπρέπεια. 
Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Καβάφης είναι ιδιότυπη, όπως και η ποίησή του. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε πως είναι η γλώσσα που μιλούσαν οι Έλληνες της Αλεξάνδρειας, κατά βάση δημοτική με αρκετούς τύπους της αρχαΐζουσας και πολίτικους ιδιωματισμούς. 
Πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιεί είναι αντιποιητικές, καθημερινές, γεγονός που τονίζει τον πεζολογικό χαρακτήρα της ποίησής του. Πεζολογικά χαρακτηριστικά έχουν και οι στίχοι του, οι οποίοι δεν ακολουθούν την κλασική μετρική / μορφή. Η λιτότητα των εκφραστικών μέσων (έλλειψη σχημάτων λόγου και άλλων περίτεχνων ποιητικών στοιχείων), η ειρωνεία, ο ρεαλισμός τονίζουν ακόμα περισσότερο την αντίθεσή του με την παραδοσιακή ποίηση του καιρού του. 
Η ειρωνεία στα ποιήματα του Καβάφη έχει ιδιαίτερη λειτουργία, χρησιμοποιείται για να αποκαλύψει τη διαφορά ανάμεσα στα φαινόμενα και την πραγματικότητα. Χαρακτηριστικός επίσης είναι ο διδακτικός τόνος που κυριαρχεί σε πολλά από τα έργα του. 
Όπως αναφέρει ο Λίνος Πολίτης: «Στην ποιητική του Καβάφη τίποτα δεν είναι τυχαίο. Τα ποιήματά του τα προσέχει … ως την τελευταία λεπτομέρεια. Η στίξη, οι παύσεις, όλα είναι υπολογισμένα, όλα υπηρετούν την «τέχνη της ποιήσεως», ακόμα και η τυπογραφική εμφάνιση.» Η ποίηση του Καβάφη δεν βρήκε αρχικά την αναγνώριση που της άξιζε, καθώς ήταν τελείως διαφορετική από τα πρότυπα της εποχής. Η φήμη του στον ελληνικό χώρο εδραιώθηκε από το 1920 και εξής. Σήμερα ο Καβάφης είναι ο νεοέλληνας ποιητής με τη μεγαλύτερη αναγνώριση διεθνώς. Το έργο του έχει μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου και έχει επηρεάσει πολλούς νεότερους δημιουργούς.
 
Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος