Κ. Π. Καβάφης, Στα 200 π. Χ.

 

Δομή 

1η ενότητα: "Η ανάγνωση της επιγραφής" 
2η ενότητα: "Η στάση των Λακεδαιμονίων" 
3η ενότητα: "Η θαυμαστή εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου" 
4η ενότητα: "Τα αποτελέσματα της ελληνικής εκστρατείας" 

Ανάλυση 

Ως αφηγητής στο ποίημα εμφανίζεται ένας ανώνυμος Έλληνας της ελληνιστικής περιόδου, πρόσωπο πλαστό, που ζει στα 200 π.Χ.. Το ποίημα κατατάσσεται στα ιστορικά και πιο ειδικά στα ψευδοϊστορικά ποιήματα του Καβάφη. 
 
Τα χρονικά επίπεδα του ποιήματος: 
α) Ιστορικό επίπεδο: Το 334 π.Χ. Με τη μάχη στο Γρανικό ποταμό, ο Μ. Αλέξανδρος συντρίβει τους Πέρσες. Για να ευχαριστήσει τους θεούς για τη νίκη του, στέλνει 300 περσικές ασπίδες ως ανάθημα (αφιέρωμα) στον Παρθενώνα. Οι μόνοι που δε συμμετέχουν στην πανελλήνια εκστρατεία είναι οι Λακεδαιμόνιοι, οι οποίοι αρνήθηκαν να ακολουθήσουν τον Αλέξανδρο. Έτσι, η επιγραφή που συνοδεύει τα αφιερώματα αναφέρει: "ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΛΗΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΩΝ ΒΑΡΒΑΡΩΝ ΤΩΝ ΤΗΝ ΑΣΙΑΝ ΚΑΤΟΙΚΟΥΝΤΩΝ". 
β) Δραματικό επίπεδο: Το 200 π.Χ.: Ο Καβάφης επιλέγει αυτή την εποχή επειδή βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο εποχών, λίγο πριν την παρακμή του ελληνιστικού κόσμου (10 χρόνια αργότερα οι Ρωμαίοι θα επικρατήσουν με τη νίκη τους στη μάχη της Μαγνησίας). Ο αφηγητής ζει στα 200 π.Χ. και, ανυποψίαστος για όσα θα συμβούν λίγα χρόνια αργότερα, αναπολεί την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και τα θαυμαστά αποτελέσματά της, τη δημιουργία δηλαδή του ελληνιστικού κόσμου, εκπρόσωπος του οποίου είναι ο ίδιος. 
γ) Ο χρόνος συγγραφής: Το 1931, όταν γράφεται το ποίημα, ο ελληνισμός έχει μόλις βιώσει τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η εθνική αυτή τραγωδία έχει οδηγήσει σε μεγάλη συρρίκνωση τον εκτός των συνόρων ελληνισμό, μέλος του οποίου είναι ο Αλεξανδρινός ποιητής. 
 
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της καβαφικής ποίησης που συναντάμε στο ποίημα: 
Ενώ γενικά η καβαφική ποίηση διακρίνεται για την εκφραστική της λιτότητα και πεζολογία, στο ποίημα αυτό υπάρχει ένα έντονο ρητορικό ύφος. 
Στους στ. 18-31 ιδιαίτερα παρατάσσεται, κατά σχήμα ασύνδετο, πλήθος επιθέτων ιδιαίτερων. Η παράθεση αυτή, όπως και η καταλογογράφηση των εκπροσώπων του ελληνιστικού κόσμου που ακολουθεί, δηλώνει το θαυμασμό και την υπερηφάνεια του αφηγητή για τα θαυμαστά αποτελέσματα της εκστρατείας του Αλεξάνδρου, τη δημιουργία δηλαδή του ελληνιστικού κόσμου, μέρος του οποίου αισθάνεται ότι είναι ο αφηγητής (αλλά και ο Αλεξανδρινός Καβάφης). 
Ειρωνεία: η ειρωνεία στο ποίημα συνδέεται με τη στάση των Λακεδαιμονίων. Τα ειρωνικά σχόλια του ξετυλίγονται κλιμακωτά: από τη λεπτή ειρωνεία στο σαρκασμό. Η ειρωνική διάθεση συνδυάζεται αρχικά με κατανόηση για τη σπαρτιατική στάση. Η λανθασμένη επιλογή των Σπαρτιατών τονίζεται όλο και περισσότερο, καθώς ο ποιητής εξαίρει τις νίκες του Αλέξανδρου (με το ρήμα εσαρώθη και τη χρήση πολλών επιθέτων) και τα θαυμαστά αποτελέσματα της εκστρατείας του. Έτσι η διάθεση του ποιητή απέναντι στη στάση των Λακεδαιμονίων με τον τελευταίο στίχο γίνεται σαρκαστική και απαξιωτική. Η ειρωνεία αυτή παίρνει μια εντελώς διαφορετική διάσταση αν αναλογιστούμε τις εξελίξεις που ακολούθησαν ιστορικά με την κατάκτηση των ελληνιστικών βασιλείων από τους Ρωμαίους. Η τελευταία εξάλλου μεγάλη συρρίκνωση του ελληνισμού σημειώνεται την εποχή που γράφτηκε το ποίημα (Μικρασιατική καταστροφή).
Πεζολογικό ύφος: Αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ποίησης του Καβάφη, (απουσία ομοιοκαταληξίας, σταθερού αριθμού συλλαβών ή μέτρου). 
Γλώσσα: ο Καβάφης χρησιμοποιεί κυρίως τη δημοτική, που τη διανθίζει με στοιχεία καθαρεύουσας / αρχαΐζουσας (ήσαν, υπηρέτας, εν Περσίδι) και ιδιωματικές εκφράσεις (π.χ. "τες"). 
 
Θέματα που προβάλλονται: 
Η πανελλήνια εκστρατεία και τα αποτελέσματά της: Ο αφηγητής δίνει έμφαση στα παρακάτω στοιχεία που αποτελούν γνωρίσματα του Ελληνιστικού κόσμου, απόγονος του οποίου αισθάνεται ο Αλεξανδρινός ποιητής: 
α) στη μεγάλη έκταση, τη διασπορά του Ελληνισμού ("με τες εκτεταμένες επικράτειες"), 
β) στον κοσμοπολιτισμό ως τρόπο ζωής ("με την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρμογών"), 
γ) στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας ("Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά"). 
 
Στάση ζωής: Ο αφηγητής είναι αυστηρός απέναντι στους Σπαρτιάτες. Αν και καταλαβαίνει το λόγο της άρνησής τους, τους κατηγορεί που τυφλωμένοι από το παρελθόν δεν μπόρεσαν να διακρίνουν τον κόσμο που γεννιόταν και να προσαρμοστούν στις νέες ιστορικές συνθήκες. Αυτό που τονίζεται είναι η ανάγκη για αποφυγή της εγωκεντρικής εσωστρέφειας που οδηγεί στην απομόνωση και τη συντήρηση/ στασιμότητα.
 
Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος