Ι. Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα

 

Ορισμός

Τα απομνημονεύματα είναι ένα κειμενικό είος στο οποίο συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι το ίδιο πρόσωπο. Στα απομνημονεύματα περιέχονται προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα, γεγονότα τα οποία έζησε ή στα οποία είχε άμεση ή έμμεση συμμετοχή.

Τα απομνημονεύματα ως ιστορική πηγή: Τα απομνημονεύματα αποτελούν πολύτιμη πηγή για τη μελέτη των γεγονότων μιας εποχής, καθώς είναι γραμμένα από ανθρώπους που συμμετείχαν σ’ αυτά και καταγράφουν προσωπικές εμπειρίες και αναμνήσεις. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι εκφράζουν προσωπικές, υποκειμενικές κρίσεις, και επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως ιστορική πηγή αλλά δεν ταυτίζονται με την Ιστορία. Η συγγραφή της Ιστορίας χρειάζεται χρονική απόσταση από τα γεγονότα ώστε να υπάρξει η αντικειμενική, αποστασιοποιημένη από συναισθήματα και πάθη, καταγραφής τους. Χρειάζεται επίσης σύνθεση όλων των πλευρών και των απόψεων και διασταύρωση των στοιχείων ώστε να δίνεται μια εξακριβωμένη, ολοκληρωμένη και όχι αποσπασματική εικόνα για ό,τι συνέβη.

Περιεχόμενο αποσπάσματος:

Ο Μακρυγιάννης μας εξηγεί για ποιους λόγους έμαθε γράμματα σε προχωρημένη ηλικία. Δεν μπορεί, λέει, να μείνει άπραγος και αδιάφορος μπροστά στην αδικία που υπάρχει στην κοινωνία. Όταν  ήταν παιδί, δεν είχε τη δυνατότητα να σπουδάσει, αλλά ήταν αναγκασμένος να βοηθήσει τη φτωχή οικογένειά του. Έπειτα, αγωνίστηκε κι αυτός για την απελευθέρωση της πατρίδας του.

Ο ίδιος, αν και αμόρφωτος, αποφάσισε να γράψει κάτι για την πατρίδα του, θέλοντας και μ’ αυτό τον τρόπο να αφήσει τη μαρτυρία του στις επόμενες γενιές. Πιστεύει ότι η πατρίδα ανήκει σ’ όλους τους πολίτες, πλούσιους και φτωχούς, μορφωμένους και αμόρφωτους, πολιτικούς και στρατιωτικούς. Δεν έχει κανένας το δικαίωμα να λέει «εγώ», αλλά πρέπει όλοι να λένε «εμείς», γιατί όλοι μαζί αγωνίστηκαν και συνεργάστηκαν για το καλό της πατρίδας τους. Πάνω απ’ όλα τίθεται το «εμείς» επειδή οι δημιουργίες και τα επιτεύγματα είναι αποτέλεσμα κοινής και συλλογικής εργασίας.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να επιβιώσει και να μεγαλουργήσει μια χώρα είναι, σύμφωνα με το Μακρυγιάννη, οι πολίτες της να μάθουν γράμματα. Ο ίδιος έγραψε μόνο την αλήθεια για να δουν οι Έλληνες ότι πρέπει να αγωνίζονται για υψηλά ιδανικά, όπως είναι η πατρίδα, η θρησκεία και η κοινωνία. Έτσι, οι επερχόμενες γενιές θα δουν το έργο και τις θυσίες των προγόνων τους, θα παραδειγματιστούν από τους αγώνες τους για ελευθερία και θα θελήσουν να τους μιμηθούν.

Δομή:

1η Ενότητα: «1829… οπού κάθομαι άνεργος». Αυτοπαρουσίαση  του συγγραφέα .

2η Ενότητα: «Αφού λοιπόν… πολύτιμες στιγμές εις αυτά». Οι λόγοι που ώθησαν το Μακρυγιάννη να γράψει τα «Απομνημονεύματά» του.

3η Ενότητα: «Αφού όμως έλαβα…όθεν διατάχτηκα». Διαβεβαίωση για την εντιμότητα και την αξιοπιστία του συγγραφέα.

4η Ενότητα: «Η πατρίδα του κάθε ανθρώπου… όχι ένας». Τα ιδεώδη του πατριωτισμού και της συλλογικότητας.

5η Ενότητα: «Οι άρχοντές μας… παραλυσία του κόσμου». Καταγγελία της ιδιοτελούς στάσης παλιών αγωνιστών.

6η Ενότητα: «Όλα αυτά… και τα παιδιά μου». Διαβεβαίωση για την αλήθεια των γεγονότων που θα καταγραφούν.

 

Θέμα:

Οι αρχικές προθέσεις του Μακρυγιάννη και η προσπάθειά του να πείσει τους αναγνώστες του για την αξιοπιστία του έργου του.

Η απελευθέρωση της πατρίδας είναι έργο του συνόλου και όχι ατομική υπόθεση. «Είμαστε στο εμείς» και όχι στο «εγώ».

Σχολιασμός:

Ο Μακρυγιάννης αποφασίζει να μάθει γράμματα σε μεγάλη ηλικία, για να υπηρετήσει και μ’ αυτό τον τρόπο την πατρίδα του. Προηγουμένως είχε αγωνιστεί για την ελευθερία της πατρίδας. Τώρα πια που η Ελλάδα έχει αποκτήσει την ελευθερία της, ο Μακρυγιάννης θεωρεί χρέος του να την υπηρετήσει και στον πνευματικό τομέα. Αποφασίζει, λοιπόν, να γράψει με σκοπό να φανερώσει σ’ όλους το δίκαιο και να χτυπήσει την αδικία .Επίσης, μαθαίνει γράμματα, επειδή θεωρεί ότι ο πνευματικός αγώνας για την πατρίδα ανήκει σ’ όλους, και όχι μόνο στους μορφωμένους. Είναι καθήκον όλων των ανθρώπων να συνεισφέρουν στην πατρίδα τους και να αγωνίζονται γι’ αυτήν με κάθε τρόπο .

 Στο απόσπασμα αυτό δηλώνει με κάθε τρόπο πως το έργο του είναι αξιόπιστο επικαλούμενος τη δική του τιμιότητα, την κοινωνική και αγωνιστική του συμπεριφορά. Δεσμεύεται για την ειλικρίνειά του προβάλλοντας την πίστη του στις αξίες της πατρίδας και της θρησκείας και επικαλείται την ισότητα των πολιτών απέναντι σ’ αυτές τις αξίες. Τέλος, ο Μακρυγιάννης θέλει να φανερώσει την αλήθεια, μιαν αλήθεια που πρέπει να γνωρίζουν οι επερχόμενες γενιές, για να παραδειγματιστούν από τους αγώνες και τις θυσίες των προγόνων τους και να θελήσουν να τους μιμηθούν.

Η σημασία του  «εμείς»:

Ο Μακρυγιάννης τονίζει τη σημασία του «εμείς» κι όχι του «εγώ» μέσα στο κείμενο. Αυτό που προσπαθεί να επιτύχει είναι να κάνει τους Έλληνες να συνειδητοποιήσουν ότι ο αγώνας για την πατρίδα, είτε είναι σε καιρό πολέμου είτε σε καιρό ειρήνης, είναι ένας αγώνας κοινός και συλλογικός. Όλοι μαζί ενωμένοι πρέπει να αγωνιστούν για το καλό και την ευημερία της πατρίδας τους. Το «εγώ» παύει να υπάρχει, ενώ αυτό που έχει σημασία είναι το «εμείς», η γνήσια και ισότιμη συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων. Μ’ αυτό τον τρόπο μπορεί να καταπολεμηθεί ο εγωισμός και η φιλαρχία, η αγάπη δηλαδή της εξουσίας, χαρακτηριστικά που σύμφωνα με το συγγραφέα ευθύνονται για πολλά από τα δεινά της πατρίδας. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλές φορές το ελληνικό έθνος οδηγήθηκε σε εμφύλιες διαμάχες και συγκρούσεις, εξαιτίας ακριβώς αυτής της μανίας για απόκτηση της εξουσίας.

Η αλήθεια «γυμνή»:

Ο Μακρυγιάννης δεν κατέχει την τέχνη του λόγου, με την οποία μπορεί κάποιος να γοητεύσει αλλά και  να παραπλανήσει. Τα λίγα γράμματα που ξέρει τον υποχρεώνουν να πει την αλήθεια έτσι όπως την έζησε, γυμνή, χωρίς στολίδια ή σκοπιμότητες, χωρίς να συγκαλύπτει ή να παραλείπει γεγονότα.

Η συμπεριφορά των παλιών αγωνιστών:

Ο Μακρυγιάννης  αναφέρεται με καυστικό τρόπο στη συμπεριφορά πολλών παλιών αγωνιστών ,των οποίων οι πράξεις χαρακτηρίζονται από ιδιοτέλεια .Έτσι, όταν αυτοί απόκτησαν εξουσία, αντί να φροντίσουν το κοινό καλό, φρόντισαν μόνο να αυξήσουν τη δύναμη και τον πλούτο τους. Καταγγέλλει αυτή την απληστία τους και τους κατηγορεί ως υπαίτιους για τα πάθη της πατρίδας. Βέβαια

Γλώσσα:

Λαϊκή, δημοτική, ζωντανή, με χαρακτηριστικά του προφορικού λόγου  (λιτότητα, απλότητα).

 

Καπούτση Σύρμω, φιλόλογος