Του γεφυριού της Άρτας

 

Θέμα:        

Η θυσία της νεαρής και όμορφης γυναίκας του Πρωτομάστορα προκειμένου να στερεωθεί το γεφύρι που χτίζει. 

Το χτίσιμο του γεφυριού

- Είχε ζωτική  σημασία σε παλαιότερες εποχές, κυρίως σε περιοχές με δύσκολο γεωγραφικό ανάγλυφο όπως η Ήπειρος

- Σηματοδοτούσε την προσπάθεια του ανθρώπου να τιθασεύσει τη φύση (ωστόσο κάποιες φορές η φύση εκδικείται)

- Επειδή είναι σπουδαίο το έργο, απαιτείται και μεγάλη θυσία, και μάλιστα ένα σπουδαίο πρόσωπο, όπως ο Πρωτομάστορας, πρέπει να κάνει τη θυσία. Εδώ υπάρχουν στοιχεία-μνήμες του πανάρχαιου εθίμου των ανθρωποθυσιών

 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ: ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ – ΔΡΑΣΗ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Οι ψυχολογικές διακυμάνσεις (μεταπτώσεις) της γυναίκας του Πρωτομάστορα

- αρχικά είναι ξένοιαστη και χαρούμενη

- ανυποψίαστη γι αυτό που πρόκειται να συμβεί

- αισθάνεται μεγάλη αγάπη για τον άντρα της, είναι πρόθυμη να τον βοηθήσει όπως μπορεί

Θυσία:

- είναι πρόθυμη να κατεβεί στην καμάρα για να βρει το δαχτυλίδι και μόνο τότε συνειδητοποιεί την πρόθεση του Πρωτομάστορα

- (μετά το χτίσιμο) νιώθει θυμό και οργή απέναντι στον Πρωτομάστορα που την ξεγέλασε

- νιώθει ακόμη λύπη, πίκρα, πόνο, απογοήτευση, αίσθημα προδοσίας

Κατάρα- ευχή

«ως τρέμει το καρυόφυλλο, να τρέμει το γιοφύρι/ κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες)

- τελικά όμως αποδέχεται τη Μοίρα της και επειδή αισθάνεται μεγάλη αγάπη για τον μονάκριβο αδερφό της αλλάζει την κατάρα σε ευχή:

«Αν τρέμουν τ΄ άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι/ κι αν πέφτουν τ΄ άγρια πουλιά να πέφτουν οι διαβάτες»

- Η γυναίκα είναι πρόσωπο τραγικό, καθώς θυσιάζεται εν αγνοία της και αποτελεί το αθώο θύμα της μοίρας 

Το δίλημμα του Πρωτομάστορα

- νιώθει μεγάλη αγάπη για τη γυναίκα του

- όταν μαθαίνει από το πουλί ότι ο μόνος τρόπος για να στεριώσει το γεφύρι είναι να στοιχειώσει τη γυναίκα του αισθάνεται θλίψη και πόνο, καταρρέει συναισθηματικά και ψυχικά (του θανάτου πέφτει)

- προσπαθεί να αναβάλει ή να ματαιώσει το κακό (της παραγγέλλει να έρθει αργά)

- στο τέλος όμως υποτάσσεται στη Μοίρα

- αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει δόλο προκειμένου να πείσει τη γυναίκα του να κατεβεί στην καμάρα του γεφυριού

- έχει έντονη την αίσθηση του χρέους, της ευθύνης, του καθήκοντος, απέναντι στους συνανθρώπους του, εφόσον αυτός είναι ο βασικός υπεύθυνος ενός πολύ σημαντικού έργου

- νιώθει βίαιη τη σύγκρουση των δύο καθηκόντων

- τελικά βάζει το συλλογικό / κοινωνικό χρέος πάνω από τα ατομικά του συναισθήματα

- ρίχνει κι αυτός πέτρα στη γυναίκα του, και μάλιστα τη μεγαλύτερη, για να τη γλυτώσει από το μαρτύριό της

Η σύγκρουση του Πρωτομάστορα είναι κατά βάση τραγική διότι συγκρούεται με δυνάμεις υπέρτερες (Μοίρα) και εμπλέκεται σε τρομερά διλήμματα και αδιέξοδα με επακόλουθο την ψυχική του οδύνη, την ενοχή, τη συντριβή.

 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Χαρακτηριστικά δημοτικού τραγουδιού που υπάρχουν στο ποίημα:

ο στίχος του είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος

επανάληψη ολόκληρων στίχων ή του α' ημιστίχιου στο β' (αλίμονο στους κόπους μας, κρίμα στις δούλεψές μας)

υπερβολή (πχ ο μεγάλος αριθμός των μαστόρων)

προσωποποίηση (το πουλί μιλά με ανθρώπινη φωνή) 

μαγικά στοιχεία

ο νόμος των τριών: (πχ τρεις αδερφάδες… / αργά  ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα, κλπ)

λόγος λιτός και πυκνός (έμφαση δίνεται στα ρήματα και τα ουσιαστικά)

το «θέμα του αδύνατου» (αν τρέμουν τ' άγρια βουνά, να τρέμουν οι διαβάτες ...)

Μαγικά στοιχεία / στοιχεία παραμυθιού:

το γκρέμισμα του γεφυριού χωρίς αιτία

η εμφάνιση του πουλιού που μιλά σαν άνθρωπος 

η θυσία της γυναίκας

το δαχτυλίδι που είναι σύμβολο γάμου, ενότητας, αγάπης (το δαχτυλίδι εδώ είναι παραμυθικό στοιχείο, χωρίς όμως να έχει μαγική λειτουργία)

η κατάρα

Ο ρόλος του πουλιού

Προωθεί σημαντικά την εξέλιξη της δράσης: αρχικά επεμβαίνει και δίνει λύση στο έως τότε άλυτο πρόβλημα και στη συνέχεια παραλλάσσει-αντιστρέφει τα λόγια του Πρωτομάστορα προκειμένου να υλοποιηθεί η απαιτούμενη λύση

Είναι φορέας του μεταφυσικού (δεν είναι ένα απλό ανθρώπινο ον – είναι πέρα και πάνω από τα ανθρώπινα) γι αυτό και η λύση που προτείνει έχει κύρος 

Ταυτόχρονα λειτουργεί και ως η φωνή της Μοίρας

Το πουλί που μιλά είναι ένα παραμυθικό στοιχείο (και προσωποποίηση) και ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στα δημοτικά τραγούδια