ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

 

Α. ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ

 

ΕΙΔΟΣ

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

ΕΚΦΟΡΑ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΕΙΔΙΚΕΣ

 

ὅτι, ὡς

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, ευκτική του πλαγίου λόγου

1. αντικείμενο

2. υποκείμενο

3. επεξήγηση

 

ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ

 

μή, μὴ οὐ,  ὅπως μή

υποτακτική,  οριστική,

ευκτική του πλαγίου λόγου

1. αντικείμενο

2. υποκείμενο

3. επεξήγηση

 

ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ

 

Ολικής άγνοιας:

εἰ

Όταν είναι διμερείς:

εἰ - ἤ, εἴτε - εἴτε, πότερον - ἤ,

Μερικής άγνοιας:

τίς, πότερος, πόσος, ποῖος, πηλίκος, ποδαπός

ὅς, ὅστις, ὁπότερος, ὅσος, ὁπόσος, οἷος, ὁποῖος, ἡλίκος, ὁπηλίκος, ὁποδαπός

ποῦ, ποῖ, πόθεν, πῇ, πῶς

οὗ, ὅπου, οἷ, ὅποι, ὁπόθεν, ᾗ, ὅπῃ, ὡς, ὅπως

 

 

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, ευκτική του πλαγίου λόγου, υποτακτική

1. αντικείμενο

2. υποκείμενο

3. επεξήγηση

 

ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ

 

ὅς, ἥ, ὅ,

ὅσπερ, ἥπερ, ὅπερ,

ὅστις, ἥτις, ὅτι,

οἷος, οἷα, οἷον,

ὁπότερος, -α, -ον,

ὅσος, -η, -ον,

ὁποῖος, -α, -ον,

ἡλίκος, -η, -ον,

ὁπηλίκος, -η, -ον,

ὁποδαπός, -ή, -όν

 

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, υποτακτική

1. αντικείμενο

2. υποκείμενο

3. κατηγορούμενο

4. επεξήγηση

5. επιθετικός προσδιορισμός

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Β. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ

 

ΕΙΔΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΕΚΦΟΡΑ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Αιτιολογικές

 

ὅτι, ὡς, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, εἰ

 

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, ευκτική του πλαγίου λόγου

επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας

Τελικές

 

ἵνα, ὅπως, ὡς

 

υποτακτική,

οριστική ιστορικού χρόνου,

ευκτική του πλαγίου λόγου

επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού

Χρονικές

 

ὡς, ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, ἔως, ἔστε, ἂχρι,  μέχρι, πρίν

ἡνίκα, ὅταν, ὁπόταν, ἐπάν, ἐπειδάν, ὁσάκις, ὁποσάκις,

ἐξ’ οὗ, ἐξ’ ὅτου,

ἀφ’ οὗ, ἀφ΄ ὁτου,

ἐν ὧ, μέχρι οὗ,

ἂχρι οὗ, ἓως οὗ,

οὐ  πρότερον ...πρίν, οὐ πρόσθεν ...πρίν

οριστική, υποτακτική,

ευκτική,

απαρέμφατο

επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου

Συμπερασματικές

 

ὥστε, ὡς

 

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, απαρέμφατο

επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος

Υποθετικές

 

εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν

 

οριστική, υποτακτική,

ευκτική

επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης

Εναντιωματικές -

Παραχωρητικές

 

Εναντιωματικές:

εἰ καί,   ἐάν καί,  

ἄν καί,   ἤν καί

Παραχωρητικές:

καί  εἰ,   καί  ἐάν,  κἄν,  καί ἄν,   καί ἤν,

οὐδ΄ εἰ, οὐδ΄ ἐάν,

μηδ΄ εἰ, μήδ΄ ἐάν

 

οριστική, υποτακτική,

ευκτική

επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης/

παραχώρησης

Αναφορικές

αναφορικές αντωνυμίες και επιρρήματα

οριστική,

δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, ευκτική,  ευκτική του πλαγίου λόγου,

υποτακτική, απαρέμφατο

Επιρρηματικός προσδιορισμός: αιτίας/αποτελέσματος/

σκοπού/προϋπόθεσης

 

TA AΠPOΣΩΠA PHMATA KAI OI AΠPOΣΩΠEΣ EKΦPAΣEIΣ

METATPOΠH THΣ ENEPΓHTIKHΣ ΣYNTAΞHΣ ΣE ΠAΘHTIKH

ΤO ΑΠΑΡΕΜΦΑΤO

 

ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΣYNTAKTIKH ΘEΣH ΠAPAΔEIΓMATA
Έναρθρο Υποκείμενο Αἰσχρὸν καὶ ἄδικον τὸ πλεονεκτεῖν.
Αντικείμενο Τὸ ἀντιλέγειν μὴ κάλει λοιδορεῖσθαι.
Κατηγορούμενο Ἔστω τὸ ἀδικεῖν τὸ βλάπτειν ἑκόντα παρὰ τὸν νόμον.
Επεξήγηση Τοῦτό φημι εἶναι σωφροσύνην, τὸ γιγνώσκειν ἑαυτόν.
Ετερόπτωτος προσδιορισμός Τὸ σιγᾶν κρεῖττόν ἐστι τοῦ λαλεῖν. [γεν. συγκριτική]
Επιρρηματικός προσδιορισμός Ἐθαυμάζετο ἐπὶ τὸ εὐθύμως ζῆν. [εμπρόθ. της αιτίας]
Άναρθρο Υποκείμενο
  • σε απρόσωπα λεκτικά, δοξαστικά, γνωστικά ρήματα (ειδικό απαρέμφατο)
  • σε απρόσωπα ρήματα, όπως δεῖ, χρή, ἔξεστι, ἔνεστι, προσήκει, πρέπει, μέλλει κ.ά., ή σε απρόσωπες εκφράσεις (τελικό απαρέμφατο)
  • Λέγεται Ἀλκιβιάδην τοιάδε διαλεχθῆναι περὶ νόμων.
  • Δεῖ πολλὴν τὴν βοήθειαν εἶναι.
    Οὐδετέροις πείθεσθαι προσήκει.


    Καλόν ἐστι ἐλθεῖν εἰς τὴν πολεμίαν.
Αντικείμενο
  • σε προσωπικά λεκτικά, δοξαστικά, γνωστικά ρήματα (ειδικό απαρέμφατο)
  • σε προσωπικά βουλητικά, αποπειρατικά, παραχωρητικά δυνητικά, απαγορευτικά κ.ά. (τελικό απαρέμφατο)
  • Ὀργίλους ἡμᾶς ἔσεσθαι νομίζω.
    Οἱ Θηβαῖοι ἔγνωσαν δίκαια τὸν Εὔφρονα πεπονθέναι.
  • Ἀόριστα καὶ ἀσαφῆ πειρῶνται λέγειν.
Κατηγορούμενο Ἆρα τὸ ὁρᾶν οὐκ αἰσθάνεσθαι λέγεις;
Επεξήγηση Κἀκεῖνό φημι, δεῖν τοὺς παῖδας ἐπὶ τὰ καλὰ ἄγειν.
Προσδ. αναφοράς H ῥητορικὴ λέγειν γε ποιεῖ δυνατούς.
Προσδ. σκοπού ή αποτελέσματος Περικλῆς ᾑρέθη λέγειν.
Έγκλιση Ἡ βουλὴ πρὶν διαβουλεῦσαι κατελύθη.
β΄ όρος σύγκρισης Aἱρετώτερόν ἐστιν καλῶς ἀποθανεῖν ἢ ζῆν αἰσχρῶς.
Απόλυτο Τὸ ἐπ' ἐκείνοις εἶναι ἀπολώλατε.

 

H METOXH

 

EΠIΘETIKH
(Έναρθρη – Άναρθρη)
KATHΓOPHMATIKH
(Άναρθρη)
EΠIPPHMATIKH
(Συνημμένη ή απόλυτη)
Έναρθρη:
Ἐν δὲ τῷ χρόνῳ τούτῳ οἱ βουλόμενοι νεώτερα πράγματα ἐν τῇ πόλει γίγνεσθαι ἐπεβούλευον.

Άναρθρη:
Oἱ Θηβαῖοι ἔπεμψαν εἰς Ἀθήνας ἄγγελον ἐστεφανωμένον.
Συντάσσεται με τα ρήματα:
  1. α) εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω, φαίνομαι, λανθάνω, οἴχομαι, διατελῶ, διαμένω, τυγχάνω κ.ά.:
    Δέκα ἔτη διετέλουν εὐτυχοῦντες.
  2. β) Έναρξης, λήξης, καρτερίας, ανοχής, καμάτου:
    Ἀλλ' οὐδ' ἐκεῖ παύσομαι γράφων.
  3. γ) Αίσθησης, γνώσης, μάθησης, άγνοιας, μνήμης, λήθης:
    Οἱ πολέμιοι ἤσθοντο τὸ ὄρος ἐχόμενον.
  4. δ) Αγγελίας, δείξης, ελέγχου:
    Πειράσομαι τοῦτον ἐπιδεῖξαι ψευδόμενον.
  5. ε) Ψυχικού πάθους:
    Οὐκ ᾐσχύνθη ἐκλιπὼν τὴν οἰκίαν.
  6. στ) Ευεργεσίας, νίκης και τα αντίθετα:
    Ἀδικεῖτε πολέμου ἄρχοντες.
  1. Χρονική:
    Ἅρπαλος ἔφυγε Φιλίππου ἔτι βασιλεύοντος.
  2. Αιτιολογική:
    Ἀγόρατον ἀφεῖσαν ὡς εὐεργέτην ὄντα.
  3. Τελική:
    Δερκυλίδας ἄρξων ἀφίκετο.
  4. Υποθετική:
    Ταῦτα ποιοῦντες τὰ δίκαια ψηφιεῖσθε.
  5. Εναντιωματική:
    Ἀλέξανδρος καίπερ τετρωμένος τοὺς τραυματίας ἐπῆλθε.
  6. Παραχωρητική:
    Οὐδὲ ἀποθανεῖν οἱ τλήμονες δύνανται καὶ μάλα ἐρῶντες τούτου.
  7. Τροπική:
    Φίλιππος ἀφίκετο ἔχων τοὺς μισθοφόρους ἱππέας.

 

Η ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

Η ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

OI OMOIOΠTΩTOI ONOMATIKOI ΠPOΣΔIOPIΣMOI

OI ETEPOΠTΩTOI ONOMATIKOI ΠPOΣΔIOPIΣMOI

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ   ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ  ΤΗΣ  ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

 

Είναι  επιρρήματα ή άλλες λέξεις ή προτάσεις που έχουν θέση επιρρήματος. Μπορούν να έχουν οποιαδήποτε επιρρηματική σημασία όπως:

χρόνου, τόπου, τρόπου, αιτίας, ποσού, αναφοράς, αποτελέσματος, συνοδείας,   μέσου,  οργάνου, προϋπόθεσης,  εναντίωσης, όρου ή συμφωνίας, καταγωγής. 

Εκφέρονται με:

1.Επιρρήματα: ἔνθα, ἐνθάδε, ἐκεῖ, ἄνω, κάτω , ἐγγύς, ἔσω, νῦν, πρίν,  ἔπειτα, πάλαι, χθές, σήμερον, αὔριον, ὅπως, εὖ, καλῶς, κακῶς, ὅσον, τόσον, πολύ, μάλα, ἄγαν, λίαν, σφόδρα, ὀλίγον, πολλάκις, κλπ.

 Τα παιδιά ήρθαν σήμερα.

 Ἐνταῦθα Κύρῳ βασίλεια ἦν (=Εδώ βρισκόταν του Κύρου τα βασίλεια).

2.Πλάγιες πτώσεις ουσιαστικών, επιθέτων και αντωνυμιών, όταν αυτές δηλώνουν τόπο, χρόνο, αιτία, ποσό, τρόπο, αναφορά κλπ:

Η οικογένειά του ταξίδευε όλη τη νύχτα.

Πολλοὶ τῷ λιμῷ ἀπώλοντο (=Πολλοί χάθηκαν από την πείνα).

3.Επιρρηματικές μετοχές: Χρονικές, αιτιολογικές, τροπικές, τελικές, υποθετικές, εναντιωματικές.

Ακούγοντας αυτά έφυγε.

 Ἐλθόντων τῶν πρέσβεων οἱ Ἀθηναῖοι ἐκκλησίαν ἐποίησαν (=Όταν ήρθαν οι πρέσβεις οι Αθηναίοι συνεδρίασαν).

4.Εμπρόθετους προσδιορισμούς, δηλαδή σύνολο λέξεων που εισάγεται με μια από τις προθέσεις: εἰς, ἐν, ἐκ/ ἐξ, πρό, πρός, σύν, ἀνά, διά, κατά, μετά, παρά , ἀμφί, ἀντί, ἐπί, περί,  ἀπό, ὑπό, ὑπέρ, ἄχρι, μέχρι, ἄνευ, χωρίς, πλήν, ἕνεκα, ὡς, νή, μά.

Το λεωφορείο έκανε στάση στην Πτολεμαϊδα.

Παρατάσσονται ἀντί τῶν ἱππέων τῶν ἐχθρῶν (= Παρατάσσονται απέναντι στους ιππείς του εχθρού).

5.Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις:

 Όπως σπείρεις, θα θερίσεις.

 Ἐπεί δέ ἀπορίᾳ ἦν, ἐλυπεῖτο  (=Επειδή ήταν φτωχός, λυπόταν).