Τρόποι ανάπτυξης παραγράφων

1. ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ:
Έτσι αναπτύσσεται μια θεματική πρόταση αν το περιεχόμενό της χρειάζεται διευκρίνιση. Τα παραδείγματα λαμβάνονται από την καθημερινή ζωή, την ιστορία, την προσωπική εμπειρία κ.ά. και επιβεβαιώνουν το περιεχόμενο της θεματικής πρότασης.
Παράδειγμα:                                                                                                                                    
 «Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός τόσο πιο ενδιαφέρον είναι. Για την αθηναϊκή εφημερίδα η διακοπή του ρεύματος στην Αθήνα είναι η πρώτη είδηση, για τους Τάιμς της Ν. Υόρκης δεν είναι ούτε μονόστηλο. Οι δέκα πρόσκοποι που χάθηκαν στην Πάρνηθα είναι για μας σπουδαίο θέμα, ενώ οι εκατό Ινδοί στρατιώτες που χάθηκαν στα Ιμαλάια πάνε κατευθείαν στο καλάθι.»

 

2.  ΜΕ ΟΡΙΣΜΟ:
Η θεματική περίοδος υποβάλλει στον αναγνώστη το ερώτημα «Τι είναι;» ή «Τι εννοεί μ’ αυτό;», οπότε χρειάζονται όλα εκείνα τα στοιχεία που καθιστούν σαφή τη μορφή και το περιεχόμενο της οριζόμενης έννοιας. Ο αναλυτικός περιγραφικός ορισμός χρειάζεται ερμηνεία εννοιών με ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ, ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ, ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ κ.ά.
Παράδειγμα:
«Οικογένεια είναι η ένωση και η συμβίωση δυο ανθρώπων διαφορετικού φύλου, που διαβιούν υπό κοινή στέγη και έχουν συναποδεχθεί ότι θα αντιμετωπίζουν από κοινού τα προβλήματα. Αντικειμενικός σκοπός όμως της οικογένειας είναι η τεκνοποίηση και η διαπαιδαγώγηση του νέου ανθρώπου. Από αυτήν τη λειτουργία της η οικογένεια καθίσταται καίριος θεσμός, αφού μέσω αυτής διαιωνίζεται η κοινωνία τόσο βιολογικά όσο και ηθικά, πολιτισμικά. Έτσι, η οικογένεια έχει συναισθηματικό, αναπαραγωγικό, κοινωνικοποιητικό σκοπό. Είναι, με άλλα λόγια, ένας θεσμός-κύτταρο και θεμέλιο της κοινωνίας.

 

3.  ΜΕ ΔΙΑΙΡΕΣΗ:
Η θεματική περίοδος αποκαλύπτει τα στοιχεία (είδη-μορφές) από τα οποία αποτελείται μια έννοια, ένας όρος. Η διαίρεση μιας έννοιας μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με το κριτήριο που ορίζεται  κάθε φορά π.χ. αλλιώς θα διαιρεθούν οι άνθρωποι με κριτήριο το χρώμα του δέρματος και αλλιώς με βάση το φύλο.
Παράδειγμα:
«Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις άξονες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης: 1. Μαθαίνω πώς να αποκτώ τη γνώση. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω διάφορες καταστάσεις και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω, κατανοώντας τους άλλους –συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση (...)».

 

4.  ΜΕ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΗ:                                                                 
Επισημαίνουμε τις διαφορές ανάμεσα σε δυο πρόσωπα, φαινόμενα, αντικείμενα, ιδέες κ.λπ. Η παράγραφος οργανώνεται με δυο τρόπους: παρουσιάζονται πρώτα όλα τα γνωρίσματα του ενός μέλους και στη συνέχεια όλα τα γνωρίσματα του άλλου ή καταγράφονται μία προς μία οι μεταξύ τους διαφορές.
Παράδειγμα:                                                                                                                                         
Α) « Ένα χάσμα χωρίζει το Σωκράτη από τους σοφιστές. Ο Σωκράτης αναζητά τη μία και καθολική αλήθεια. Υπήρξε ένας άμισθος δάσκαλος και  ερευνητής της αλήθειας. Οι σοφιστές από την άλλη υποστήριζαν την υποκειμενικότητα της αλήθειας, ότι μπορεί να υπάρχουν πολλές γνώμες για το ίδιο θέμα. Ήταν έμποροι της γνώσης και βιοπορίζονταν από τη διδασκαλία της ρητορικής τέχνης».                                                                                   
Β) « Ένα χάσμα χωρίζει το Σωκράτη από τους σοφιστές. Ο Σωκράτης  αναζητά τη μία και καθολική αλήθεια ενώ οι σοφιστές υποστηρίζουν την υποκειμενικότητα της αλήθειας, ότι μπορεί δηλαδή  να υπάρχουν πολλές γνώμες για το ίδιο θέμα. Ο Σωκράτης υπήρξε ένα άμισθος δάσκαλος κι ερευνητής, οι σοφιστές  από την άλλη ήταν έμποροι της γνώσης και βιοπορίζονταν από τη διδασκαλία της ρητορικής τέχνης».

 

5. ΜΕ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ:                                                                                                               
Η παράγραφος είναι έτσι δομημένη ώστε να μας απαντά σε ένα εννοούμενο «γιατί;». Η αιτιολόγηση στηρίζεται σε λογικά επιχειρήματα που πείθουν για την αλήθεια της θεματικής περιόδου.
Παράδειγμα:                                                                                                                                                                                                                  «Η παιδεία μας σήμερα δεν ευνοεί τη δημιουργία κοινωνικά ενεργών πολιτών. Αδυνατεί να διαμορφώσει πολίτες  με κοινωνική συνείδηση. Η εξειδίκευση στοχεύει απλώς στην επαγγελματική αποκατάσταση,  χωρίς να καλλιεργεί ευρύτερα κοινωνικά ενδιαφέροντα. Το κλίμα ανταγωνισμού και ατομικισμού που αναπτύσσεται συνήθως αντιτίθεται στην καλλιέργεια των κοινωνικών αρετών όπως της συλλογικότητας και της συμμετοχής». 

 

6.  ΜΕ ΣΧΕΣΗ ΑΙΤΙΟΥ-ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ:
Στη θεματική περίοδο διατυπώνεται η αιτία που οδηγεί σε ένα αποτέλεσμα.
Παράδειγμα:
«Το τραγικό είναι ότι η, τόσο αναγκαία, εξειδίκευση οδηγεί τον άνθρωπο στην πνευματική μονομέρεια. Ο επίδοξος επιστήμονας αρχίζει να ασχολείται με ένα μόνο κομμάτι της γνώσης που έχει κατακτήσει η ανθρώπινη σκέψη. Γίνεται βέβαια, τέλειος σ’ αυτό. Όμως χάνει την ολότητα.. Σιγά-σιγά διαπιστώνει ότι γνωρίζει μόνο τον τομέα της επαγγελματικής απασχόλησής του. Γίνεται ένας πνευματικά μονόπλευρος, μονοδιάστατος άνθρωπος».
 
7. ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ:
Η θεματική περίοδος είναι διατυπωμένη ως παρομοίωση ή μεταφορά.
Παράδειγμα:
«Ο οργανισμός καταναλώνει ενέργεια όπως και μια μηχανή. Το αυτοκίνητο λ.χ. ή η θεριζοαλωνιστική μηχανή εξασφαλίζουν την αναγκαία για τη λειτουργία τους ενέργεια καίγοντας βενζίνη. Το ηλεκτρικό ψυγείο ή ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, δυο άλλες μηχανές, χρησιμοποιούν ηλεκτρική ενέργεια, ηλεκτρικό ρεύμα. Κι ο οργανισμός βρίσκει την αναγκαία για τις λειτουργίες του ενέργεια με ανάλογο τρόπο, καίγοντας ή διασπώντας χημικές ενώσεις. Ο μηχανισμός αυτός της παραγωγής ενέργειας λέγεται καταβολισμός. Είναι φανερό πως ο καταβολισμός είναι φαινόμενο κοινό και για τους οργανισμούς και για ορισμένες μηχανές, αφού και στις δυο περιπτώσεις για τη λειτουργία τους καταναλώνεται ενέργεια που παράγεται από τη διάσπαση χημικών ενώσεων».

 

8. ΜΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΜΕΘΟΔΩΝ:
Σε μια παράγραφο μπορούν να συνυπάρχουν δύο ή και περισσότεροι από τους παραπάνω τρόπους ανάπτυξης.