Π. Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις

Το κείμενο του σχολικού βιβλίου είναι απόσπασμα από τον πρώτο τόμο του αυτοβιογραφικού έργου της Π. Δέλτα «Πρώτες ενθυμήσεις».

Με τον όρο αυτοβιογραφία χαρακτηρίζουμε συνήθως ένα συνεχές αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος γράφει ο ίδιος την ιστορία της ζωής του (ή ενός μέρους της).

Η αυτοβιογραφία πρέπει να διακρίνεται απ' τα απομνημονεύματα, όπου πάνω απ' όλα δίνεται έμφαση στη συμμετοχή του συγγραφικού υποκειμένου σε σημαντικά γεγονότα της εποχής του (π.χ. τα απομνημονεύματα των πολεμιστών του 1821 δεν αναφέρονται τόσο στη ζωή των ηρώων αυτών όσο στη συμμετοχή τους στον Αγώνα για την ανεξαρτησία).

Επίσης με την αυτοβιογραφία συγγενεύει και το ημερολόγιο, με τη διαφορά ότι το τελευταίο είναι ένα κείμενο με χαρακτήρα αποσπασματικό, που συνήθως γράφεται με μικρή ή μηδαμινή χρονική απόσταση από τα συμβάντα που περιγράφει, αναφέρεται δηλαδή στο παρόν και όχι σε γεγονότα του παρελθόντος.

Η αυτοβιογραφία, αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις γράφεται σε χρόνο αρκετά μεταγενέστερο από τα γεγονότα που εξιστορεί και σ' αυτό οφείλει τουλάχιστον ένα μέρος της λογοτεχνικότητάς της. Στην αυτοβιογραφία συγγραφέας, αφηγητής, πρωταγωνιστής ταυτίζονται.

 

ΘΕΜΑ:

Η συγγραφέας περιγράφει την εικόνα της πατρικής μορφής, όπως αυτή χαράχτηκε στη μνήμη και τη συνείδησή της ως παιδί. Ταυτόχρονα δηλώνονται και τα αντιφατικά συναισθήματα προς τον πατέρα: ο  φόβος και ο θαυμασμός για την γοητευτική αλλά και αυταρχική φιγούρα του.

 

ΔΟΜΗ:

1η ενότητα: «Τον πατέρα… μεγάλη αγάπη της ζωής μου». Η μορφή και η συμπεριφορά του πατέρα - τα συναισθήματα που εμπνέει στους άλλους.

2η ενότητα: «θυμούμαι μια μέρα.. μα θεότης». Ένα γεγονός της καθημερινότητας ενδεικτικό της δίκαιης κρίσης και της εντιμότητας του πατέρα.

 

Η παρουσίαση του πατέρα (μέσα από την περιγραφή και τα σχόλια της κόρης, αλλά και μέσα από τις πράξεις του):

Δίνεται η συνολική εικόνα με σχόλια όπως: επιβλητική παρουσία, μεγαλείο, ομορφιά ,το ψηλό δεμένο αλλά λεπτό κορμί του. Στη συνέχεια δίνονται τα χαρακτηριστικά του προσώπου του: πυκνά,σγουρά μαύρα μαλλιά του, τα γένια του, τα μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια του.

 

Ο χαρακτήρας του πατέρα:

Απρόσιτος: ως το τέλος της ζωής του μου έμεινε θεότης απλησίαστος.

Βίαιος και θυμώδης: θυμούμαι… την βία να εξαφανιστούμε, μη μας βρει καμιάν αιτία για κατσάδα ή μπάτσο. Μας μπάτσιζε ο πατέρας κάποτε…

Αυθαίρετος και κοτζάμπασης (αυταρχικός): Εκείνο που ήθελε το ήθελε και το επέβαλλε. Διέταζε. Και οι άλλοι υπήκουαν. Επιβάλλουνταν. Και οι άλλοι υποχωρούσαν. Ήταν αφέντης. Κάποτε τύραννος.

Τυραννικός: Μου επθιβλήθηκε πάντα και με τυράννησε, ξέροντας και μην ξέροντας. Και ως το τέλος βάρυνε η θέληση και η τυραννία του στη ζωή μου.

Ευγενικός: Μα ήταν βαθιά ευγενής…

Έντιμος και ακέραιος χαρακτήρας: Και ήταν τίμιος στη σκέψη όσο και στις δοσοληψίες, ειλικρινής, υπερήφανος, ίσιος, αλύγιστος.

Ευσυνείδητος: αμείλικτος στο ζήτημα συνείδηση…

Γενναιόδωρος και με κατανόηση για τους άλλους: «Ωχ, καημένη γυναίκα! Πώς θα ζήσει και αυτός, αν δεν πληρώσεις τον κόπο του και τον καιρό του;»

 

Τα συναισθήματα της αφηγήτριας:

"ο αυτοβιογραφικός μονόλογος της Πηνελόπης Δέλτα φανερώνει περισσότερα για το δικό της τραυματισμένο ψυχισμό παρά για την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά των προσώπων για τα οποία γίνεται λόγος".

Δύο αντίρροπες οπτικές αναπτύσσονται παράλληλα για να συνθέσουν την εικόνα της μυθικής μορφής του πατέρα:

ο φόβος: («τον φοβούμαστε πάρα πολύ, τον τρέμαμε») για την τυραννική και αυταρχική μορφή του πατέρα, που συχνά δημιουργεί το αίσθημα της ντροπής, του εξευτελισμού,

ο θαυμασμός για την επιβλητική παρουσία και την εντιμότητα και ακεραιότητα του χαρακτήρα του όπως φάνηκε στο περιστατικό με το στρειδά («Ωχ, καημένη γυναίκα! Πώς θα ζήσει και αυτός, αν δεν πληρώσεις τον κόπο του και τον καιρό του;», καλόβουλα είπε ο πατέρας).

Το περιστατικό αυτό αποτέλεσε μάθημα ανθρωπιάς, τη δίδαξε ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο το δικό μας συμφέρον, και μάλιστα σε βάρος του άλλου, που δίνει τον αγώνα του μεροκάματου, αλλά να νοιώθουμε την ανάγκη του άλλου να ζήσει, να βγάλει το ψωμί του, να πληρωθεί η εργασία του κατά την αξία της.

Το περιστατικό από την καθημερινότητα της παιδικής ηλικίας της αφηγήτριας εγγράφεται στη συνείδησή της ως αδιάσειστο τεκμήριο της ηθικής ανωτερότητας του πατέρα της, στοιχείο που τον αναδεικνύει σε θεότητα απλησίαστη, την τελευταία μεγάλη αγάπη της ζωής της. Μέσα της συνυπάρχει η μεγάλη αγάπη, η λατρεία, μαζί με την παραδοχή της βαριάς τυραννίας του πατέρα στη ζωή της κόρης, αλλά πάνω απ’ όλα η ανάγκη να φανερώσει τον δικό της τραυματισμένο ψυχισμό.

 

Το ξύλο ως παιδαγωγικό μέσο:

Την εποχή εκείνη (αρχές 20ου αι.) οι γονείς θεωρούσαν ότι το ξύλο και ο συνακόλουθος πόνος που προκαλεί θα μπορούσε να νουθετήσει τα παιδιά τους διδάσκοντας το καλό και αποτρέποντας τα από το κακό. Η σωματική τιμωρία ήταν συχνή τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο από τους δασκάλους, ως μέσω επιβολής πειθαρχίας και διαμόρφωσης ηθικού χαρακτήρα.

Η αφηγήτρια και τα αδέλφια της δέχονται το ξύλο από τη μητέρα ως κάτι αυτονόητο, χωρίς να δυσανασχετούν και χωρίς να επηρεάζονται τα συναισθήματα τους απέναντί της, καθώς η πολύωρη συνύπαρξη μαζί της την καθιστά πρόσωπο οικείο (η μητέρα,που ζούσε στο σπίτι μας τιμωρούσε συχνότερα και ευκολότερα)

Τα συναισθήματα που προκαλούσε το ξύλο που έδινε ο πατέρας ήταν πολύ διαφορετικά, αφού είναι πρόσωπο απρόσιτο, που περνά ελάχιστο χρόνο με τα παιδιά και δεν αναπτύσσει οικειότητα μαζί τους (Οι μπάτσοι στο πρόσωπο ήταν συχνοί, δίνουνταν εύκολα και θυμούμαι ακόμα τώρα το αίσθημα της ντροπής, του εξευτελισμού, όσο και της ζάλης που ακολουθούσε κάθε μπατσιά, που πηγαινοέφερνε το μυαλό μας).

 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Ο αφηγητής είναι πρωτοπρόσωπος, ομοδιηγητικός, δραματοποιημένος (συμμετέχει στα γεγονότα που αφηγείται).

Η εστίαση είναι εσωτερική.

Η πρόσληψη των γεγονότων γίνεται από την παιδική συνείδηση  και η καταγραφή τους από την ώριμη ηλικιακά συγγραφέα, έτσι η αφήγηση αποτελεί αναδρομή στο παρελθόν (Θυμούμαι την επιβλητική του παρουσία….. Θυμούμαι μια μέρα….)

Η αφήγηση είναι γεμάτη σχόλια και αξιολογικές κρίσεις (Ήταν αφέντης. Κάποτε τύραννος. Μα ήταν βαθιά ευγενής) καθώς και πολλά περιγραφικά στοιχεία (λεπτό κορμί, σγουρά μαλλιά κ.ά.).

Η ενσωμάτωση των λόγων του πατέρα στο τέλος της 1ης παραγράφου (Έ,κάτι εδώ;….) προσθέτει ζωντάνια και δραματικότητα στην αφήγηση.

Στη 2η ενότητα η αφήγηση δίνει τη θέση της στο ζωντανό και παραστατικό διάλογο του πατέρα με τη μητέρα.

 

Πηγή: http://6ogymnasio.gr/www/Blog?id=30