Στρ. Μυριβήλη, Τα ζα

Το κείμενο, που ανθολογείται στο σχολικό βιβλίο με τίτλο "Τα ζα", αποτελεί απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Στράτη Μυριβήλη  «Η ζωή εν τάφω», ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα για τη ζωή και το θάνατο στα χαρακώματα, που εντάσσεται στο πνεύμα της αντιπολεμικής λογοτεχνίας η οποία αναπτύχθηκε στην Ευρώπη μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1918), με βασικό σκοπό την καταδίκη της φρίκης και του παραλογισμού του πολέμου.

Ο  ίδιος ο Μυριβήλης έλαβε μέρος  στους βαλκανικούς πολέμους, στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο και στη Μικρασιατική εκστρατεία και γνώρισε άμεσα τη φρίκη του πολέμου και των χαρακωμάτων. 

Ο συγγραφέας, αν και δίνει την ιστορία του με πρωτοπρόσωπη αφήγηση που ενισχύει την αίσθηση του αυτοβιογραφικού στοιχείου, επιλέγει να παρουσιάσει το κείμενό του ως μια σειρά επιστολών ενός φανταστικού προσώπου, του λοχία Αντώνη Κωστούλα, που απευθύνονται στην αγαπημένη του. Το συγγραφικό αυτό τέχνασμα της πλαστοπροσωπίας είναι σύνηθες στη λογοτεχνία και αποτελεί έναν τρόπο αποστασιοποίησης του συγγραφέα από τις σκέψεις και τα λόγια του αφηγητή. Έτσι, τα γεγονότα της ιστορίας  αποκτούν περισσότερη αντικειμενικότητα και καθολικότητα, καθώς και μια τραγική βαρύτητα, αφού ο αναγνώστης αισθάνεται ότι διαβάζει τις σκέψεις ενός νεκρού πια πολεμιστή.

Ο τίτλος του έργου είναι παρμένος από τα Εγκώμια  που ψάλλονται το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής στην Ακολουθία του Επιταφίου και παραπέμπει στη σκληρή ζωή στα χαρακώματα.   

      

Θεματικά κέντρα:

·      Η αγριότητα και το παράλογο του πολέμου

·      Η αδυναμία του ανθρώπου να αντιδράσει στη βαρβαρότητα

·      Η φρίκη στην εικόνα των ψυχορραγούντων ζώων, τα οποία, αν και αθώα, πληρώνουν για τις ανομίες και τα εγκλήματα των ανθρώπων.

 

Στην εισαγωγή του αποσπάσματος του βιβλίου, ο συγγραφέας εκθέτει τα προσωπικά του συναισθήματα για την αδικαιολόγητη εμπλοκή των αθώων ζώων στον πόλεμο. Ακολουθεί η περιγραφή της περιπέτειας των ζώων, η οποία αρχίζει με τον τρόμο τους κατά τη μεταφορά τους από το νησί και καταλήγει στη μακάβρια εξόντωσή τους από το βομβαρδισμό.  

Στο τέλος της αφηγηματικής  ενότητας ο συγγραφέας καταγράφει μια λεπτομέρεια που αποτυπώνει ενδεικτικά την ταραγμένη ψυχολογία και τον τρόμο του πολέμου:

Ένας διαμελισμένος γάιδαρος κρατά ακόμα στα «κλειδωμένα δόντια του» κίτρινες μαργαρίτες ματωμένες.

Οι ματωμένες μαργαρίτες που εξακολουθούν να βρίσκονται στο στόμα  του ζώου φανερώνουν ότι ο θάνατος το βρήκε την ώρα που ανυποψίαστο γευόταν τη χαρά της ζωής, εντείνουν έτσι την τραγικότητα του συμβάντος.  Συμβολίζουν τη ζωή που κόπηκε βίαια και απότομα, τη χαρά που δεν ολοκληρώθηκε, στέλνοντας έτσι ένα ηχηρό μήνυμα κατά του πολέμου.

 

ΕΝΟΤΗΤΕΣ:

1η ενότητα: « Τα ζα στον πόλεμο! ………………της Ιστορίας των ανθρώπων»

Οι σκέψεις του αφηγητή για τη μοίρα των αθώων ζώων στον πόλεμο

2η ενότητα: « Η Μεραρχία μας κουβάλησε ……….της Μεραρχίας μας»

Η απάνθρωπη ταλαιπωρία των ζώων κατά τη μεταφορά της στο μέτωπο

3η ενότητα: « Τα ζα ξεκουραστήκανε ……., τίποτ΄ άλλο»

Η ειδυλλιακή σκηνή της ανάπαυλας των ζώων

4η ενότητα: « Σε λίγο η λαγκαδιά ……… ώσπου να παραδώσει»

Ο βομβαρδισμός και η μαζική εξόντωση των ζώων

5η ενότητα: « Ένας ημιονηγός ………….κίτρινες μαργαρίτες ματωμένες»

Η σκηνή με τον ημιονηγό

 

ΑΦΗΓΗΣΗ/ ΑΦΗΓΗΤΗΣ

- Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη. Ο πρωτοπρόσωπος ομοδιηγητικός αφηγητής εναλλάσσει το α΄ ενικό με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο. 

Στην πρώτη περίπτωση ο αφηγητής εκφράζει πιο πολύ προσωπικές θέσεις και απόψεις, στη δεύτερη περίπτωση εκφράζεται ως μέλος του συλλογικού εμείς. 

Ωστόσο υπάρχουν και παράγραφοι (σκηνή της χαράδρας και σκηνή του βομβαρδισμού) όπου η αφήγηση δίνει την εντύπωση ότι μετατρέπεται σε τριτοπρόσωπη.

 

Το απόσπασμα μας φέρνει στο νου τον Πειρασμό από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Δ. Σολωμού, όσο και τον πίνακα Γκερνίκα του Πικάσο.